Mesane Kanseri: Nedenleri Belirtileri Tanı Tedavisi ve Ameliyatı

Mesane Kanseri: Nedenleri Belirtileri Tanı Tedavisi ve Ameliyatı

Mesane kanseri nedir?

 

Mesane, böbreklerden süzülen idrarın idrar yapma isteği gelene kadar depolandığı bir organdır. Mesane kanseri de bu organın is kısmını döşeyen ve “ürotelyum” (ürotelyal hücreler) denen tabakadaki hücrelerden kaynaklanan bir kötü huylu hastalıktır. Ürotelyal hücreler çoğunlukla mesanede bulunmasına rağmen böbreklerin iç kısmındaki kaliks denen yapıları, üreterleri ve üretranın iç tabakasını da kaplar.

 

Mesane kanserinin tipleri (çeşitleri) nelerdir?

  • Üroteliyal kanser: Üroteliyal karsinom, önceleri transiszyonel hücreli kanser olarak bilinirdi. Bu kanser mesanenin iç kısmını döşeyen hücrelerden kaynaklanır. Bu hücreler üreter, mesane ve üretranın iç kısmını da döşerler. Üroteliyal kanserler mesanenin en sık görülen kanseridir.
  • Skuamöz hücreli kanser: Bu kanser tipi mesanenin kronik irritasyonu sonucu gelişir. Mesane taşları ve uzun süreli sonda kullanımı mesanede en sık irritasyon nedenleridir. Mısır’da Şistozoma parazitinin enfeksiyonu sonucu bu kanser şekli sık görülür.
  • Adenokanser: Mesanede mukus salgılayan hücrelerden gelişir. Son derece seyrek görülen mesane kanseridir. Adenokanserler kemoterapi v eilaç tedavisine dirençli kanserlerdir. En etkili tedavi ameliyattır. Mesane kanserleri içinde %1 gibi düşük oranda görülür.

 

Mesane kanserinin nedenleri ve risk faktörleri nelerdir? 

  • Üroteliyal hücrelerdeki DNA mutasyonu: Çeşitli nedenlerle mutasyona (normal dışı değişiklik) uğrayan hücreler hızlı şekilde çoğalır ve zamanla mesanenin dışına çıkarak metastaz yapar (yayılır).
  • Sigara içme: Sigara veya puro içenlerde, bunların içildiği kapalı ortamlarda bulunanlarda mesane kanseri sık görülür. Sigarada bulunan çok sayıda kanserojen maddeler idrar yoluyla atılırken mesanedeki hücrelere zarar verir ve zamanla kanser gelişir. Uzun süre sigara içen bir kişide ağrısız idrar kanaması olduğunda mesane kanserini düşünmek gerekir.
  • Yaş: Mesane kanseri en sık 55 yaşından sonra görülür. Daha erken dönemlerde de olabilir.
  • Erkeklerde daha sık görülür: Mesane kanseri erkeklerde kadınlara oranla daha sık görülür.
  • Bazı kimyasallara maruz kalma: Böbrekler idrar yoluyla vücuttan zararlı maddelerin süzülerek idrarla atılmasını sağlayan önemli organlardır. Kimyasallardan “arsenik” çok önemlidir. Tekstil, kauçuk, deri, ayakkabı sanayi ve matbaa endüstrisinde çalışanlarda mesane kanseri sık görülür.
  • Bazı kemoterapi ilaçları: Siklofosfamid denen kemoterapi ilacı bazı kanserlerin tedavisinde kullanılır. Bunun karaciğerdeki yıkım ürünü (acrolein) idrarla atılırken mesanedeki hücrelere zarar verir ve kanser gelişmesine neden olur.
  • Radyasyon: Mesane çevresindeki organlardan (kalın barsak, kadınlarda yumurtalık, rahim kanseri gibi) kanser nedeniyle ışın tedavisi alanlarda daha sonraları mesane kanseri gelişebilir.
  • Kronik mesane inflamasyonları: Kronik, sık sık tekrarlayan enfeksiyonlar (sistit), uzun süre kateter kullanımı (felçli hastalar) durumlarında mesane kanseri riski artar.
  • Şistozoma enfeksiyonu: Şistozoma denen bir parazitle olan mesane enfeksiyonu sonunda mesane kanseri gelişebilir. Bu hastalık en çok Mısır’da görülür.
  • Ailede mesane kanseri olması: Birinci derece akrabalarında mesane kanseri olanlarda mesane kanseri olma riski daha yüksektir.
  • Lynch sendromu (herediter nonpolipozis kolorektal kanser) (HNPCC): Bu sendromda üriner sistem, kolon (kalın barsak), rahim, yumurtalık gibi organlarda kanser görülebilir.
  • Şeker hastalığı: Şeker hastalarında tüm kanser çeşitleri sık görülür. Mesane kanseri de bunlardan birisi.
  • Obezite: Şişmanlık kanser için bir risk faktörüdür. Hastaların düzenli bir şekilde spor ve diyet yaparak ideal kilolarına gelmeleri kansere karşı çok önemlidir.

 

Mesane kanserinden korunmak için nelere dikkat edilmeli?

 Mesane kanserinden korunmak için kansere neden olabilecek nedenlerden uzak durmak en etkili bir korunma yöntemidir. Bunları şu şekilde sıralayabiliriz:

 

  • Sigarayı bırakmak: Sigara mesane kanserinde çok önemli bir nedendir. Bu nedenle sigara içenlerin mutlaka sigarayı bırakması gerekir. Ayrıca sigara içmese de sigara içilen kapalı ortamlarda bulunlar da (pasif sigara içicisi) ciddi risk altında olduklarından bunların da bu ortamlara girmemeleri mesane kanserinden korunmada çok önemlidir.
  • Çevresel kimyasallara dikkat edilmeli: Mesane kanserine neden olabilecek önemli çevresel faktörlere karşı önlemler alınmalı ve bu ortamlardan uzak durulmalıdır.
  • Sebze ve meyve ağırlıklı beslenme: Hayvansal ürünler yerine ağırlıklı olarak taze meyve- sebze ve antioksidan vitaminlerle beslenmek çok önemlidir.

 

Mesane kanserinin tanısı

 Mesane kanseri tanısı (teşhis) koyabilmek için hastaların muayenesi, anamnez (tıbbi sorgulama), laboratuvar testleri ve radyolojik tanı yöntemleri kullanılır. Mesane kanserini önceden teşhis etmede veya ameliyat sonrası takiplerde kullanılan tümör markırı yoktur.

 

Mesane kanserinin belirtileri (semptomları) nelerdir?

 

Mesane kanserinin en sık görülen belirtileri veya hastaların doktora başvurma nedenleri şunlardır:

  • Hematüri: Hematüri, idrardan kan gelmesi demektir. Hematürinin 2 şekli vardır: Mikroskopik, yani gözle görülemeyen, ancak mikroskopta görülebilen kanamadır. İkincisi makroskopik hematüri. Burada hastalar idrar yaparken gözle görülür bir kanama nedeniyle doktora giderler. Mesane kanserinde olan kanama genellikle ağrısız, pıhtılı bir kanamadır, zaman zaman kesilir ve tekrar başlar.
  • Sık idrara çıkma: Mesane kanseri nedeniyle meanenin kapasitesi azalacağından hastalar sık sık idrar çıkarlar.
  • İdrar yaparken yanma: Mesane kanserinde ağrısız kanama olur, ancak eğer hastalarda enfeksiyon da varsa idrar yaparken ağrı olabilir veya kan pıhtılarının idrar kanalını tıkaması sonucu ağrı olabilir.
  • Sırt ağrısı: Sırt ağrısı hastalığın ileri evrelerinde, kanserin mesaneye açılan idrar kanallarını tutması sonucu böbreklerde şişme sonucu görülebilir. Veya kanserin kemiklere yayılması ya da sinir köklerine basısı sonucu olabilir.
  • Kanlı balgam, öksürük: Mesane kanseri akciğerleri tutmuşsa öksürük ve kanlı balgam görülür.
  • Kemik ağrısı: Kanserin kemiklere yayılması sonucu kemiklerde ağrı olur.

 

Sistoskopi

 Sistoskopi denen yöntemle mesaneye kamera ile girilip bakılır. Sistoskopi sırasında mesanedeki kanserin yeri, sayısı, büyüklüğü, üreter orifislerini tutup tutmadığı değerlendirilir. Kısa süreli anestezi verilir.  Sistoskopi 15 dakikalık bir işlemdir. Hasta ayni gün taburcu edilir.

 

Biyopsi

Sistoskopi sırasında rezektoskop denen bir aletle ayni zamanda kapalı olarak mesanedeki tümör rezeke edilir (kesilerek alınır). Alınan parça paytolojiye gönderilerek hastalığın ayrıntılı tedavi planlaması yapılır.

 

İdrar sitolojisi

 Mesaneden alınan idrar örneğinde mikroskop altınta kanser hücresi bakılmasıdır. Bu yöntemle kanser yakalayabilmek için tecrübeli bir patolog olması gerekir. Sitoloji ayni zamanda kanser hastalarının takiibinde de kullanılır.

 

Görüntüleme yöntemleri

 CT ürogram: Kontrast maddeler verilerek üriner sistem ve mesanedeki kanser değerlendirilir.

Ultrasonografi: Mesanedeki kanser, böbreklerin durumu (hidronefroz, şişme) değerlendirilir.

Retrograt piyelografi: Sistoskopi altında mesane orifisinden kateterle kontrast maddeler verilerek üreterler, renal pelvis ve kaliksler görüntülenir.

İVP: Damardan ilaç verilerek böbreklerin durumu değerlendirilir, kaliksler, üreter ve renal pelvis ve mesane görüntülenir.

 

Hastalığın yaygınlığının araştırılması (metastaz araştırılması, evreleme)

 Mesane kanseri teşhisi koyulduktan sonra hastalığın yayılma derecesi, yani metastaz araştırılır. Bu çok önemlidir, çünkü hastalığın evresine  göre tedavi planlanır.

Mesane kanserinin evrelemesi amacıyla şu tetkikler istenir:

  • CT
  • MRI (manyetik rezonans görüntüleme, MR)
  • PET
  • Kemik sintigrafisi
  • Akciğer grafisi

 

Mesane kanserinin gradeleme sistemi (patoloji)

Mesane kanserinde patoloji çok önemlidir. Ameliyatta alınan tüm parçalar patolojik incelemeden geçer ve bu sonuca göre tedavi planlaması yapılır. Patolojik olarak mikroskop altında yapılan incelemeye göre mesane kanseri 2 grade (derece) ayrılır:

  • Düşük dereceli mesane kanseri: Düşük dereceli kanser hücreleri normal hücrelere benzer görüntüye sahiptirler. Bunlarda mesane kası içine ve vücudun diğer organlarına yayılım son derece seyrek görülür.
  • Yüksek gradeli mesane kanseri: Burada kanser hücreleri normal hücrelerden çok farklıdırlar, normal hücre görüntüsü kaybolmuştur, buna “kötü diferansiye”  kanser de denir. Bunlar düşük dereceli kanserlere göre mesane kasına ve uzak organlara daha hızlı yayılım gösterirler.

 

Mesane kanserinin tedavisi

 

Mesane kanseri tedavisinde kanserin tipi, grade, stage (evre), hastanın genel sağlık durum göz önünde bulundurulmalıdır.

Mesane kanseri tedavi seçenekleri şunlardır:

  • Cerrahi (ameliyat)
  • Mesane içine ilaç verilmesi
  • Sistemik kemoterapi
  • Radyoterapi
  • İmmünoterapi
  • Hedefe yönelik tedavi

 

Mesane kanseri ameliyatı 

Mesane kanseri olan hastalarda ilk önce yapılması gereken ve altın standart tanı ve ayni zamanda tedavi yöntemi kapalı yöntemle yapılan TUR ameliyatıdır. TUR sonunda alınan parçaların patolojik olarak incelenmesi sonunda daha değişik ameliyat yöntemleri uygulanabilir. Mesane kanserinde yapılan başlıca ameliyatlar şunlardır:

  • Transüretral mesane tümörü rezeksiyonu (TUR-M): Endoskopik olarak mesaneye girip kanserin alınması ameliyatıdır, burada vücutta her hangi bir yerde kesi yoktur. TUR ameliyatı sırasında kanser dokusu kas tabakasını da içerecek şekilde derince alınır. Kas tabakası önemlidir, çünkü alınan kanser dokularının incelenmesinde mesane kası varsa tüm mesanenin alınması gerekir, eğer kas tabakası yoksa yeterli TUR yapılmamış demektir. Eğer TUR ile kanserin tamamı alınmış ve kas dokusunda da kanser görülmemişse mesanenin alınmasına gerek yok ve mesane içine ilaçlar verilerek kanserin nüks etmesi (tekrarlaması) engellenir.
  • Sistektomi: Sistektomi 2 şekilde yapılır: Radikal sistektomi ve parsiyel sistektomi.

 

Radikal sistektomi: Radikal sistektomi tüm mesanenin ve lenf bezlerinin çıkartılmasıdır. Erkeklerde bunlara ilaveten prostat, veziküla seminalisler, meni kanallarının bir kısmı da çıkartılır. Kadınlarda rahim (uterus), yumurtalıklar (overler), tubalar (tüpler) ve vajenin üst bir kısmı çıkartılır.

Parsiyel sistektomi: Mesanenin tamamı değil, sadece kanserli kısım çevresindeki bir miktar sağlam doku ile çepe çevre alınır.

  • Neobladder (yapay mesane, ortotopik mesane, ileal neobladder, barsaktan mesane) ameliyatı:

Mesanenin alınmasından sonra ince barsaklardan yaklaşık 50 cm bir parça alınarak mesane yapılır ve çıkarılan mesanenin yerine konur. Üreterler yapay mesaneye bağlanarak idrarın burada toplanması sağlanır, yapay mesanenin alt kısmı da üretra ile birleşritilerek idrarın dışarı atılması sağlanır. Bu ameliyatta hasta karnında idrar torbası taşımaz, normal insan gibi yaşantısını devam ettirir. Biz 20 yıldır uygun olan mesane kanseri hastalarına radikal sistektomi sonrası yapay mesane ameliyatı yapıyoruz. Hastalar günlük yaşantılarına normal şekilde devam etmektedirler.

  • İleal loop veya ileal conduit: Bu ameliyatta radikal sistektomi yapıldıktan sonra ince barsaktan 15-20 cm lik bir parça alınarak bir ucuna üreterler (böbrekten mesaneye idrar getiren kanallar) bağlanır, diğer ucu da karın duvarına bağlanır. Bu ameliyatta hastalar barsağın karna bağlanan kısmına bir idrar torbası takarak yaşarlar, torba dolduğunda boşaltılır. Normal idrar kanalından (penisten) hiç idrar gelmez, hastalar yaşamlarını torba ile devam ettirirler.
  • Kontinan üriner rezervuar: Burada mesane çıkartıldıktan sonra barsaklardan alınan 40-50 santimlik bir parça, kese şekline getirilerek normal mesanenin yerine konur, bir ucu karın dış kısmına bağlanır, buraya bir kapak mekanizması yapılarak idrarın sürekli akması engellenir, hasta belli sürelerde bu dışa açılan delikten kateterle idrarını boşaltır.

 

Kemoterapi

 Kemoterapi, kanser hücrelerini öldürmek için ilaç verilmesi işlemidir. Mesane kanserinde kemoterapi 2 şekilde verilir:

Sistemik kemoterapi (iv, intravenöz kemoterapi): Kanser hücrelerini öldürmek için ameliyat öncesi verilebilir, buna neoadjuvan kemoterapi denir. Eğer mesane alındıktan sonra vücutta kalan kanser hücrelerini yok etmek amacıyla veriliyorsa buna da adjuvan kemoterapi denir. Bu kemoterapi protokolleri genellikle 3-4 kür şeklinde verilir, birlikte radyoterapi (ışın tedavisi) de eklenebilir. Kemoterapi rejimlerinde genellikle birden fazla ilaç kullanılır.

Mesane içine ilaç verilmesi (intravezikal veya intrakaviter kemoterapi): Eğer mesane kanseri TUR ameliyatı ile alındıktan sonra mesane kasında kanser hücresi yoksa böyle durumlarda kanserin tekrarlamasını engellemek için mesane içine ameliyattan 10-15 gün sonra ilaç verilir. Bu şekilde kanserin tekrarlaması engellenir. İlaç verilmeden sadece TUR yapıldığı taktirde bu vakaların yaklaşık % 70-80’i tekrarlar. Bu nedenle nüksleri önlemek için bazı hastalarda mutlaka intravezikal kemoterapi uygulanmalıdır. Bu tedavi uzun süreli bir tedavidir.

 

Radyoterapi

 Radyoterapi, radyasyon ışınları ile kanser hücrelerinin öldürülmesini amaçlayan bir tedavi yöntemidir. Bazı durumlarda radyoterapi kemoterapi ile birlikte verilir. Radyoterapi radyasyon onkolojisi bölümü tarafından uygulanır. Hastalığın durumuna göre gerekli ışın miktarı ve süresi ayarlanır.

İmmünoterapi

İmmünoterapi, vücudun immün sistemini (bağışıklık sistemini) uyararak kanserle savaşmasını ve kanser hücrelerini öldürmesini amaçlar.

İmmünoterapi 2 şekilde uygulanır:

  • Direk mesane içine verilir (intravezikal tedavi); TUR ameliyatından sonra mesane kasına kadar uzanmayan kanserlerde mesane içine uygulanır. Bu amaçla en sık BCG verilir. BCG mesane içinde lokal immün sistem hücrelerini aktifleştirerek kanserli hücrelerin öldürülmesini veya yok edilmesini sağlar.
  • Damar yoluyla (intravenöz) verilir:  İlerlemiş kanser vakalarında damar yoluyla verilen kemoterapötik ilaçlar, bağışıklık sistemini uyararak kanser hücrelerini yok eder.

 

Mesane kanserinde hedefe yönelik tedavi 

Bu tedavide kullanılan ilaçlar, kanser hücreleri içindeki belli mekanizmaları etkileyerek etkili olurlar. Diğer tedavi seçenekleri etkili olmadığı durumlarda ilerlemiş kanser hastalarında kanser hücrelerini ortadan kaldırmak amacıyla kullanılırlar.

 

Tedavi sonrası kontrol

Mesane kanseri çok etkili bir şekilde tedavi edilse dahi sonraki dönemlerde nüks edebilir, bu nedenle bu hastalar hayat boyu çok düzenli kontrol edilmelidirler. Kontrollerde en iyi yöntem sistoskopidir. Sistoskopi ile hastalar hastalığın derecesine göre 3-6 ayda bir kontrol edilmelidirler. Daha sonraki dönemlerde bu kontrol süreleri uzayabilir. Eğer kanser yüksek dereceli ise kontroller daha sık yapılmalıdır.

Prof. Dr. Emin ÖZBEK

Üroloji Uzmanı

Yorum ekleyin

E-posta adresinizi kimse görmeyecek.

WhatsApp ile Ulaşın!
1